door: prof.dr. Peter Nikken (2016)

Hieronder vindt u een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingskenmerken van jongeren van 13 t/m 16 jaar. Zo kunt u zien wat ‘normaal’ is voor deze leeftijd. Aan het eind vindt u de vragen die ouders vaak stellen over deze leeftijd. Mocht u zelf zo’n vraag hebben, dan kunt u die hier stellen. Professionals moeten zich voorbereiden op dit soort vragen van ouders.

Wat ze zien of spelen

  • Pubers kijken het liefst naar buitenlandse dramaseries en films met romantiek of spannende actie.
  • Boeken, films en games waarin vampiers, bovennatuurlijke elementen en horror voorkomen, zijn ook zeer geliefd.
  • Ook populair zijn talkshows waarin bijzondere onderwerpen aan bod komen (zoals De Wereld Draait Door) en real-life soaps.
  • De programma’s van MTV zijn populair: ze geven een inkijkje in het leven van jongeren in andere delen van de wereld, of in andere sociale milieus.
  • Ze gaan nu regelmatig zelfstandig met leeftijdgenoten naar de bioscoop.
  • Veel tieners raken extra geïnteresseerd in films, tv-producties en games die Kijkwijzer of PEGI 16 hebben.
  • Via internet zoeken ze muziek als achtergrond bij het maken van huiswerk.
  • Pubers krijgen hun eigen computer of – vaker nog – een eigen laptop. Steeds vaker staat die niet meer alleen in de huiskamer, maar kunnen ze er draadloos op elke plek in huis mee het internet op.
  • Een groeiend deel van de kinderen in deze leeftijd neemt dagelijks een laptop of tablet mee naar school.
  • Internetten is een dagelijkse bezigheid geworden. Facebook is populair voor de sociale contacten, maar vrijwel alle tieners vinden WhatsApp echt onmisbaar.
  • YouTube wordt dagelijks gebruikt ter ontspanning. Leuke filmpjes worden voortdurend doorgestuurd.

Wat ze lezen

  • Pubers (vooral meisjes) houden van boeken met ingewikkelde sociale relaties, platte chicklit of spannende avonturen.
  • Vampier-boeken (Twilight-serie), thrillers of boeken die gevaarlijke situaties beschrijven die actueel zijn in onze maatschappij (drugs, loverboys, cyberseks) zijn populair. Bijvoorbeeld de ‘Waar gebeurd’-serie.
  • De meeste tieners hebben een duidelijke eigen smaak ontwikkeld waar ze aan vasthouden.
  • Er zijn grote verschillen tussen kinderen. Sommigen lezen vrijwel geen boeken meer als het niet hoeft (voor school), terwijl anderen onverzadigbaar lijken.
  • De meeste pubers bevredigen hun behoefte aan spanning meer met internet, films en games dan met boeken.

Mediaontwikkeling

  • Jongens houden gemiddeld meer van gamen dan meisjes (vooral omdat er voor jongens meer aantrekkelijk titels beschikbaar zijn dan voor meisjes).
  • Jongeren bepalen veelal zelf wat ze in de media opzoeken en wanneer. Sommige ouders letten nog wel op PEGI- en Kijkwijzer-leeftijden.
  • De media zijn belangrijk als gespreksonderwerp met leeftijdgenoten. Idolen uit de sport en de muziekwereld zijn voorbeelden waaraan ze zich spiegelen.
  • Ze weten dat ‘de media’ door mensen geproduceerd zijn, maar doorzien nog steeds niet altijd wat betrouwbare informatie is. Zoeken op internet (via Google) resulteert niet altijd in de beste resultaten. Informatie uit sensationele talkshows wordt als voorstelbaar gezien.
  • Ze hebben een grote behoefte aan spanning en sensatie omdat ze op zoek zijn naar grenzen.
  • Ze gaan – als ze daaraan toe zijn – bewust op zoek naar films, programma’s en websites waarin seks voorkomt.
  • Ze gaan nu zelfstandig eigen filmpjes op het internet zetten en hun eigen websites maken.
  • Online games waarbij je lid bent van een gilde of een clan hebben een grote aantrekkingskracht (bijvoorbeeld World of Warcraft).
  • Veel pubers kunnen eindeloos YouTube-filmpjes kijken, variërend van game-filmpjes (van medespelers) tot do-it-yourself (DIY) filmpjes over het aanbrengen van make-up.

Sociale media

  • Jongeren maken veel gebruik van sociale media om te kunnen communiceren met vrienden, veelal bekenden van school of de sportclub.
  • Voor sommige jongeren is het een sport om zo veel mogelijk contacten te onderhouden. Daardoor bestaat de contactlijst vaak uit directe vrienden en vrienden van vrienden, maar ook uit allerlei minder of onbekende personen. Dan ontstaat ook het onderscheid tussen 'bekende vrienden' en 'onbekende vrienden'.
  • Vooral meisjes maken in deze fase veel gebruik van Skype, FaceTime, Vine, Keek en Instagram (allemaal met beeld) of WhatsApp, Twitter en Facebook, om met anderen te kunnen kletsen. Daarnaast presenteren zij zich graag op profielsites. Dit soort media gebruiken zij voor hun persoonlijkheidsontwikkeling. Reacties op het profiel worden gebruikt als bevestiging van wie ze zijn of willen zijn.
  • Jongens communiceren vaker met anderen via game-communities. Het inleven in rollen biedt ook hen een kans om hun persoonlijkheid te leren kennen en ontwikkelen. Game-communities zijn experimenteerruimtes om te leren omgaan met gevoelens (bijvoorbeeld walging bij moord, feestvreugde bij een gezamenlijke overwinning, of teleurstelling bij verlies). In games is het veel heftiger en gaat alles veel sneller dan in het echte leven.

Typische oudervragen

  • Wat zijn schadelijke mediaproducties (zoals websites, tv-programma’s en films)?
  • Worden jongeren gewelddadig van geweld in de media?
  • Komt het huiswerk in gevaar door te veel gamen, mobiel communiceren, tv-kijken en internetten?
  • Komen sociale contacten in gevaar door te veel gamen, tv-kijken en internetten?
  • Jongeren doen alles tegelijk (multitasken) – is dat niet slecht voor de ontwikkeling van hun hersens?
  • Loopt mijn kind gevaar door cyberpesten?
  • Ze zien zoveel seks en porno in de media – wat doet dat met jongeren en hoe kunnen we daar het beste mee omgaan?