door: prof.dr. Peter Nikken (2016)

Hieronder vindt u een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingskenmerken van kinderen van 4 t/m 6 jaar. Zo kunt u zien wat ‘normaal’ is voor deze leeftijd. Aan het eind vindt u de vragen die ouders vaak stellen over deze leeftijd. Mocht u zelf zo’n vraag hebben, dan kunt u die hier stellen. Professionals moeten zich voorbereiden op dit soort vragen van ouders.

Wat ze zien of spelen

  • Ze zien graag educatieve tv-programma’s die speciaal voor hun leeftijd gemaakt zijn. Bijvoorbeeld: Dora, Sesamstraat, Het Zandkasteel, of Koekeloere.
  • Ook kijken ze graag naar programma’s en tekenfilms, met liedjes en vrolijkheid of met spanning, zoals K3, Kabouter Plop, Bassie en Adriaan, Samson en Gert, Thomas de Stoomlocomotief, of Dirk Scheele.
  • Oudere kleuters hebben een voorkeur voor programma’s met fantasiefiguren (zoals draken, heksen, prinsen en prinsessen).
  • Ze ontwikkelen een heel duidelijke eigen voorkeur. Je ziet nu al grote verschillen in interesses tussen kinderen ontstaan.
  • Kinderen van deze leeftijd zien graag herhalingen van programma’s of films die ze al kennen. • Kleuters beginnen met het spelen van games (op een game-console) en het bezoeken van websites. Ze kiezen graag voor games en sites die ze al kennen en gaan nog niet echt zelfstandig op zoek naar nieuwe sites.
  • De iPad (of ander tablet) is heel aantrekkelijk voor deze leeftijdscategorie vanwege het grote gebruiksgemak en het grote aanbod van apps en YouTube-filmpjes.
  • Kleuters zitten meestal niet alleen achter de computer; meestal samen met een ouder, en steeds vaker ook met een broertje of zusje. Op tablets kunnen ze wel zelfstandig aan de slag.

Wat ze graag lezen

  • Kleuters krijgen interesse in verhaaltjes (nog steeds prentenboeken) waar emoties een rol spelen. Het moet wel altijd goed aflopen.
  • Ze kiezen voor verhalen die gaan over herkenbare onderwerpen. Het moet heel direct aansluiten bij hun eigen ervaringen en hun eigen leven. Thema’s als ‘voor het eerst naar school gaan’, ‘vriendjes’, ‘juffen en meesters’ zijn favoriet.
  • Kleuters kiezen vanaf nu voor een boekje om wat erin staat, en niet alleen vanwege de mooie buitenkant.
  • Ze kunnen zelfstandig een iPad (of ander tablet) bedienen en hun favoriete apps van prentenboeken vinden.

Mediaontwikkeling

  • Kleuters beginnen nu de begrippen te leren voor emoties als ‘blij’, ‘boos’, ‘verdrietig’, ‘eenzaam’, etc. (Oftewel: woorden voor dingen die je niet kunt aanwijzen.) • Het mediagebruik wordt een dagelijks ritme, dat kinderen ook als zodanig herkennen.
  • Kleuters kunnen hun aandacht goed bij mediaproducties (zoals websites, tv-programma’s en films) houden als het hen aanspreekt.
  • Ze houden van liedjes en rijmpjes.
  • Ze denken met het programma of de game mee en zijn op zoek naar uitdagingen, probleempjes oplossen, en fantasie- of sprookjesverhalen.
  • Het liefst kijken kleuters samen met een volwassene tv. Hetzelfde geldt voor games of internet. Kleuters willen graag praten over wat ze zien en horen of lezen omdat ze over alles nu zelfstandig gaan nadenken.
  • Kleuters hebben moeite om de onechtheid van drama en tekenfilms te herkennen; in hun beleving is alles realistisch en voorstelbaar.
  • Ze kunnen nog niet herkennen of iets reclame is of niet.
  • Van harde geluiden en eng uitziende of dreigende karakters worden ze bang (zeker in de bioscoop).
  • Ze kunnen hun eigen gevoelens nog niet goed benoemen. Mede daardoor heeft het weinig zin voor ouders om uit te leggen dat enge dingen niet echt zijn. Troosten en afleiding helpt wel.
  • Ze spelen graag dingen na die ze in tv-programma’s of computer-spelletjes hebben gezien. Hierdoor verwerken ze wat ze gezien hebben. Als ze agressie hebben gezien zie je dat terug in hun spel. Hetzelfde geldt voor angstige momenten.

Sociale media

  • Op deze leeftijd maken kinderen nog niet zelfstandig gebruik van sociale media.
  • Wel kunnen ze onder begeleiding beeldbellen met Skype (van Microsoft) of FaceTime (van Apple).

Typische oudervragen

  • Wat zijn geschikte mediaproducties (zoals websites, apps, tv-programma’s en films)? Zie o.a.: www.mediasmarties.nl.
  • Kan ik mijn kind alleen laten kijken, gamen of surfen?
  • Hoe kan ik voorkomen dat mijn kind op internet van alles ziet wat ik niet wil? (Zie o.a.: www.mybee.nl.)
  • Hoe lang mag mijn kind tv-kijken, gamen of surfen?
  • Hoe moet ik omgaan met zeurgedrag van mijn kind als die bekende mediaproducten (zoals dvd's, games en merchandise-artikelen) in de winkel ziet?
  • Kan het kwaad als mijn kind geweld tegenkomt in programma’s of games, of er bang van wordt?