Leeftijd:

10-12 jaar

Trefwoorden:

autisme

Onze zoon (12 jaar) heeft een stoornis in het autistisch spectrum en gaat naar het speciaal onderwijs (VMBO-GT). Hij heeft zijn hele leven al afwisselende hobby's, waar hij dan haast obsessief mee bezig is. De onderwerpen van zijn belangstelling varieerden van Pokémon tot voetbalkaartjes. Sinds een half jaar is hij erg bezig met horrorfilms. Die mag hij van ons niet kijken, maar hij zoekt ze vaak op Wikipedia en soms kijkt hij trailers. Zodra hij een computer, iPad of smartphone in handen krijgt, gaat hij zoeken. Daarnaast speelt hij graag games. Wij hebben paal en perk gesteld aan de hoeveelheid tijd die hij achter beeldschermen doorbrengt. De laatste tijd bleek echter dat hij zich niet aan de afspraken hield en stiekem toch op een iPad of iets dergelijks surfte/speelde, bijvoorbeeld als zijn vader of ik even naar het toilet gingen. Wij zijn daar boos om geworden en hebben uiteindelijk, mét mijn zoon en zijn 10-jarige zusje, gezamenlijk afspraken gemaakt. Ze mogen pas na 17:00 uur op de pc of achter de tv, en alleen als hun huiswerk af is. En ze mogen slechts op de iPad na onze toestemming. Op de pc zit nu een timer - ze kunnen er ook niet langer dan een half uur op - en op de iPad zit een code. Wat blijkt nu: mijn zoons behoefte aan pc of iPad is zo dwangmatig dat hij van alles probeert om er toch op te komen. Op de pc maakte hij gebruik van het gast-account (dat heb ik dus verwijderd). Op de iPad probeerde hij de code te kraken. Daarover heb ik weer een gesprek met hem gehad, waarbij ik hem heb uitgelegd dat hij zich aan gezamenlijk afgesproken regels moet houden, en dat dat niet hetzelfde is als "gewoon zorgen dat je niet gepakt wordt". Hij beloofde beterschap maar nu, twee dagen later, heeft hij weer geprobeerd de code te kraken. Ik heb net een indringend gesprek met hem gehad, waarin ik hem heb duidelijk gemaakt hoe verdrietig dit gedrag me maakt. Hij werd daar zelf ook heel verdrietig van. Maar ja, hoe stoppen we dit? Het lijkt wel een verslaving; mijn ooit zo oprechte zoon liegt en bedriegt om maar op een computer te kunnen. Ik heb hem nu gezegd dat hij net zo lang in het geheel niet op pc of iPad mag, tot zijn obsessie (nu dus horrorfilms) uit zijn systeem is. Maar ik realiseer me dat we zijn computergebruik niet permanent kunnen verbieden. Mijn zorg is vooral gericht op het liegen; het lijkt of zijn moreel besef naar de achtergrond verdwijnt als hij behoefte heeft aan internet of een game. Is die zorg terecht? En hoe ga ik ermee om?

Het antwoord van de deskundige

Wat goed dat u het probleem van uw zoon aan ons voorlegde. Veel ouders vinden het namelijk moeilijk om hier open over te zijn, en te erkennen dat er sprake is van een probleem. Bijvoorbeeld omdat ze zich ervoor schamen, of omdat ze denken dat ze het probleem zelf wel kunnen oplossen. Vanaf deze afstand, zonder uw zoon gezien of gesproken te hebben, is het natuurlijk onmogelijk om een echte diagnose te stellen. Maar zo te zien is er toch wel sprake van een gameverslaving:

  • hij gaat langer door dan afgesproken;
  • hij liegt;
  • hij overschrijdt grenzen door codes te kraken;
  • hij belooft beterschap maar dat lukt niet.

Dat zijn allemaal kenmerken van gameverslaving. Gameverslaving staat nooit op zichzelf, er zijn altijd onderliggende oorzaken. Bij uw zoon kan dat zijn autisme zijn.

Gamen en autisme

Jongeren met autisme hebben vaker problemen met gamen (vooral verslavingsproblemen) dan 'gewone' jongeren. Hieronder zal ik uitleggen waardoor dat komt.

  • Een game-wereld voelt vaak prettiger en veiliger dan de echte wereld. Dat komt doordat een game een gestructureerde omgeving is, met duidelijke afspraken, en een zekere mate van voorspelbaarheid. Voor jongeren met autisme geldt dat nog sterker dan voor 'gewone' jongeren. Ze hebben doorgaans moeite met het herkennen en begrijpen van gedachten, overtuigingen, meningen en gevoelens van anderen. Daardoor kan het gedrag van anderen (in de echte wereld) onvoorspelbaar en onverklaarbaar voor hen zijn. In een game hebben ze daar minder last van.
  • Jongeren met autisme hebben vaak een verstoord tijdsbesef, waardoor ze langer gamen.
  • Jongeren met autisme zijn minder goed in het herkennen van stress en spanningen. Daardoor leren ze ook minder goed om ermee om te gaan. Terwijl ze er wel zijn. Door te gamen kunnen ze onderdrukt of verdoofd worden.
  • Problematisch gamen komt vaker voor bij spelers met depressieve gevoelens, gevoelens van eenzaamheid, sociale angst, of een negatief zelfbeeld (of een combinatie daarvan). En juist jongeren met autisme hebben daar vaker last van dan 'gewone' jongeren.

Vanzelfsprekend is het bovenstaande maar een heel korte samenvatting van de problematiek. Voor meer informatie zie het boek: Gamen en autisme.

Liegen en verslaving

U vertelde dat u veel moeite heeft met het liegen van uw zoon. Ik kan mij dat heel goed voorstellen, maar bedenk wel dat liegen onlosmakelijk verbonden is met verslaving. Iemand die verslaafd is, gaat steeds vaker stiekem gamen, drinken, blowen, etc. (om te vermijden dat zijn gedrag gezien en afgekeurd wordt). Hij zal dus liegen over zijn gedrag. En zodra het alsnog ontdekt wordt, belooft hij beterschap maar die belofte komt hij nooit na. Alweer leugens dus. Iemand met een verslaving is geobsedeerd door datgene waaraan hij verslaafd is, zoals gamen. De drang om te gamen is zó sterk dat het geweten (in dit geval: het aspect 'eerlijkheid') op de achtergrond komt te staan. Het feit dat uw zoon tegen u liegt, doet ongetwijfeld pijn. Bedenk echter dat uw zoon u helemaal geen pijn wil doen, en dat zijn leugens niet persoonlijk bedoeld zijn. Beschouw het liegen als een bijproduct van de verslaving. Hij liegt vanwege schaamte, of uit angst om betrapt te worden. Niet om u een loer te draaien. Bespreek uw eigen gevoelens (dus hoe het voelt om belogen te worden) met anderen. Niet met uw zoon. Los daarvan kunt u uw zoon natuurlijk wel begrenzen, en aanspreken op zijn gedrag. Vertel hem dat u ziet dat het niet goed met hem gaat, en dat hij daardoor zoveel gamet, en liegt, en afspraken schendt, etc. U kunt daaraan toevoegen dat hij door zijn huidige gedrag zijn problemen alleen maar groter maakt, waardoor het steeds moeilijker wordt om er iets aan te doen.

Hoe nu verder?

Heel positief aan uw huidige benadering is dat uw zoon wel mag gamen, maar dat u de tijden begrenst. U geeft de regie - en de moed - dus niet op, en u blijft in gesprek. "Ga zo door" zou ik bijna zeggen (als ik een schoolmeester was). Daarnaast adviseer ik om eens te kijken of er andere 'belonende' activiteiten zijn dan gamen. Gamen is voor uw zoon een bezigheid waar hij een prettig gevoel van krijgt. Dat kun je echter ook krijgen bij sporten, of muziek maken, of dingen maken, etc. Het is goed om te zoeken naar dat soort alternatieven. Ook raad ik aan om hulp of ondersteuning te zoeken voor het probleem van uw zoon. U kunt dit met hem bespreken, door te zeggen dat u zich zorgen maakt en dat u dus op zoek gaat naar hulp. Vraag uw huisarts naar goede verwijzingen in uw regio.

Veel succes gewenst!

U kunt hieronder reageren op het artikel of u kunt zelf een vraag stellen aan een deskundige. Lees voor het stellen van een vraag ons privacystatement.

Reageer