Leeftijd:

7-9 jaar

Trefwoorden:

nepnieuws, nieuws

Ik heb veel aan jullie site voor de mediaopvoeding van mijn zoon van 9. Ook het bericht van vandaag over sociale media was weer erg informatief.

Nu heb ik een verzoek: hebben jullie tips om je kind te helpen nepnieuws te herkennen? Dit is zelfs voor volwassenen vaak lastig.

Het antwoord van de deskundige

Belangrijke vraag! En heel actueel natuurlijk. Universeel zelfs. Eigenlijk is 'nepnieuws' van alle tijden, alleen het woord is nieuw. En zelfs dat niet. Het werd al gebruikt in 1989, in een kop in de toenmalige krant Het Vrije Volk: "Nepnieuws is 'in' op Amerikaanse tv". De Nazi-minister Joseph Goebbels was al berucht om het nepnieuws dat hij verspreidde om de publieke opinie te beïnvloeden. Destijds heette dat 'propaganda'.

Een prima artikel hierover (op het niveau van kinderen), waarin duidelijk wordt uitgelegd wat nepnieuws is, wat de gevaren ervan zijn, wie er eigenlijk bepaalt wat nepnieuws is, wat de rol van filterbubbles en algortimen is, en hoe je zélf ook bijdraagt aan de verspreiding ervan, vind je op de site van onze collega's van Mediawijsheid.nl. Zie: Nepnieuws

In dat artikel staat ook een korte handleiding voor het herkennen van nepnieuws:

1. Wie is de afzender van het bericht?

Bestaat deze persoon echt? Kijk bij websites altijd in de disclaimer of bij 'over ons'.

2. Welke intentie heeft de afzender?

Waarom heeft diegene het artikel geschreven? Voor wie is het geschreven? Welke (politieke, financiële of andere) belangen heeft de afzender? Of is het zelfs bedoeld als satire?

3. Welke techniek is gebruikt?

Hoe wordt er ingespeeld op emotie, worden er zaken weggelaten, wordt er een autoriteit aangeroepen? Welk camerastandpunt wordt gebruikt? Welke beelden worden getoond met welke muziek erbij? Worden er veel hoofdletters en uitroeptekens gebruikt in een krantenkop?

4. Kun je 't verifiëren?

Is het alleen buzz op sociale media, of zie je het ook in de meer gerespecteerde media? Gaat het om een onderzoek? Controleer dan hoe het is onderzocht. Hoe minder mensen ze spreken, hoe kleiner de kans dat die meningen voor heel Nederland gelden.

5. Welke bron is gebruikt?

Nepberichten maken vaak gebruik van fictieve bronnen, dus kijk verder dan alleen een bronvermelding. Worden tekst en foto op dezelfde manier gebruikt als in de originele bron? Of is het bericht uit context gehaald? Is er geen link naar de bron? Google dan. Bij voorkeur in een anoniem venster, om je filter bubble te omzeilen. (Check ook – via Google – of de bron inmiddels al is afgekeurd, zoals bij het 'onderzoek' waarbij vaccinatie in verband werd gebracht met autisme – red.)

6. De hele waarheid en niets dan de waarheid

Nepnieuws kan wel degelijk waarheden bevatten. Hoe meer waarheid er in een bericht zit, hoe overtuigender het lijkt. Controleer of een bericht de hele waarheid en niets dan de waarheid bevat.

7. Of een interpretatie van andermans waarheid?

Zelfs feiten kunnen op verschillende manieren worden geïnterpreteerd. Daarmee zijn ze nog niet fake.

8. Check ook foto's

Foto's kun je checken via Google Image Search of TinEye Reverse Image Search. Google laat precies zien wanneer en op welke sites de afbeelding eerder te zien is geweest. TinEye doet iets dergelijks.

Reageer